فيروز ميرزا فرمانفرما

81

سفرنامه كرمان و بلوچستان ( فارسى )

قلعه‌ى بمپور روز سيّم به تماشاى قلعه و ارگ بمپور « 1 » و سركشى قورخانه و توپخانه رفته ، تمامى بناها و برج‌هاى آن را به دقت تماشا نمود . اين قلعه كمال خرابى را داشت ، برج بزرگ كه جاى توپ است نصفه‌ى يك طرفش پاك ريخته برج‌هاى ديگر هم همه شكست خورده و خراب شده است ، مكان توپخانه را تعمير كرده و سقف‌هايش را پوشانيده و پىبندى از برج‌ها كرده و مشغول بودند . آنچه ملاحظه نمود هرچه در اين قلعه خرج شود و دقّت نمايند بىفايده و بىمعنى خواهد بود زيراكه خاك اين قلعه بسيار سست و سوخته است كه به يكديگر نمىچسبد و آبش هم بسيار بد مثل دوغ آب گچ است و هوايش زياده از حدّ كثيف مىباشد و دل‌تنگى بسيار مىآورد و يك زندان و حبس‌خانه‌ى معتبرى است ، رطوبت هم زياد دارد . فقر رعايا همه چيزش اسباب ناخوشى و مرگ است و نقشه‌ى آن به اين قرار است : ( تصوير صفحه‌ى 82 ) و معلوم مىشود اصل تپه خاك دستى است كه گودال‌هاى دور رتپّه گواهى مىدهد . روز چهارم براى رسيدگى به امور رعيتى و خالصه پرداخت . رعايا و زارعين كه در آنجا زعيم مىگويند از گرسنگى و پريشانى حالت خود تشكّى مىنمودند و علف مىخوردند و نه در سر كلاه و نه در پاى

--> ( 1 ) . اهميت تاريخى بمپور به واسطه‌ى اين است كه مركز بلوچستان بوده و قلعه‌ى آن محل ساخلوى آن ايالات بوده است . بعد از قيام آقا خان محلاتى در 1257 حبيب اللّه خان امير توپخانه مأمور نظم بلوچستان مىشود و قلعه‌ى بمپور را تسخير مىكند و عده‌اى را به قتل مىرساند . در ناسخ التواريخ نوشته « . . . هم در آن سال بعد از فرار آقا خان امير توپخانه طريق بلوچستان گرفت و پانزده منزل از آن سوى كرمان تاختن برد ، قلعه‌ى بمپور را محصور داشت و مدت ده روز ديوار برج و باره را به گلوله‌ى توپ و خمپاره تخريب داد . در سنه‌ى 1260 ابو الحسن خان سردار بردار آقا خان محلاتى كه مدتى در كراچى بوده به بلوچستان حمله مىكند و قلعه‌ى بمپور را به تصرف در مىآورد ولى از دست فضلعلى خان حاكم كرمان شكست مىخورد . ظاهرا بعد از اين وقايع قلعه‌ى بمپور خراب شده و به آن صورت كه فرمانفرما آن را ديده درمىآيد .